Tatula Franciszek (1889–1946), grafik, malarz, rysownik.
Ur. 21 III we wsi Ławica (obecnie dzielnica Poznania), był synem Stanisława, robotnika, i Franciszki z domu Dorna.
T. uczył się malarstwa w r. 1909 oraz w l. 1911–13 w Akademie der Künste w Berlinie, a w l. 1909–10 studiował w Hochschule für Grafik und Buchkunst w Lipsku. W Poznaniu należał do założonego w r. 1909 Stow. Artystów. W czasie pierwszej wojny światowej zwolniony ze służby wojskowej, projektował barwne pocztówki o wymowie patriotycznej. Studia malarskie kontynuował w r. 1917 na Akademie der Bildenden Künste w Monachium. Następnie wrócił do Poznania, gdzie w l. 1918–19 należał do Polskiej Organizacji Wojskowej Zaboru Pruskiego. W swoim mieszkaniu ukrywał przez pewien czas jej założyciela, Wincentego Wierzejewskiego; podrobił też na oryginalnych blankietach Bezirkskommando kilkadziesiąt książeczek wojskowych dla dezerterów z armii niemieckiej. Wystawiał wielokrotnie w poznańskim TPSP (m.in. w l. 1919–22, 1925 i 1927), Salonie Stow. Artystów (m.in. w l. 1921, 1923–4) oraz Salonie Sztuki Wpol. Związku Artystów Plastyków (m.in. w r. 1927). W l. 1925–9 tworzył pocztówki z widokami ulic i zabytków Poznania. Na zorganizowanej tam w r. 1929 w Muz. Wielkopolskim wystawie „Poznań i miasta Polski zachodniej w grafice”, przedstawił dwanaście grafik z widokami Poznania i Gniezna oraz akwarelę Nowy i stary ratusz w Poznaniu, a na Powszechnej Wystawie Krajowej (PWK) pokazał olejny Portret; w związku z PWK opracował też tekę Barwne autolitografie widoków Stołecznego Miasta Poznania (wyd. pt. Poznań w barwach i nastrojach, P. 1929), zawierającą dziesięć prac. W r. 1932 wystawił na ekspozycji „Współczesna grafika poznańska” m.in. Wawel, Noc, Głowę kobiecą i Chrystusa na krzyżu. W Warszawie na wystawie w TZSP w r. 1934 pokazał m.in. akwaforty Hewa i Teatr Miejski w Poznaniu. T.r. został członkiem nowo powstałego Stow. Harcerzy Artystów Plastyków w Poznaniu, z którym brał udział w wystawie objazdowej, pokazywanej w l. 1934–5 w Wielkopolsce, na Pomorzu i Górnym Śląsku.
Obok widoków miast, przeważnie wielkopolskich, m.in. Gniezna (teka Gniezno przed r. 1935) i Kruszwicy, podejmował T. również tematykę morską (widoki Gdyni, teka Morze polskie, przed r. 1935). Dwie jego akwaforty, Klasztor w Gnieźnie i Gród Przemysława w Poznaniu, zdobiły kabiny klasy turystycznej statku oceanicznego m/s «Piłsudski», zwodowanego w grudniu 1934. W r. 1936 uczestniczył w wystawach „Sztuka – Kwiaty – Wnętrze” na terenie Międzynarodowych Targów Poznańskich oraz „Morze polskie w grafice” w Muz. Wielkopolskim. Prace T-i brały udział w subskrypcjach na grafiki artystów poznańskich, organizowanych w l. 1934–5 przez „Kurier Poznański” oraz w losowaniach premii między członków TPSP w Poznaniu w l. 1935–6. T. był członkiem dożywotnim poznańskiego TPSP. Z czasem poświęcił się głównie grafice artystycznej. Początkowo uprawiał litografię monochromatyczną i barwną, później tworzył przede wszystkim akwaforty, łącząc je niekiedy z akwatintą lub innymi technikami. W czasie całej aktywności twórczej wykonywał rysunki oraz ilustracje do książek i czasopism, projektował plakaty, telegramy ozdobne, nalepki i ulotki. Przed wybuchem drugiej wojny światowej zaprzestał działalności plastycznej z powodu paraliżu. Większość jego spuścizny artystycznej spłonęła w lutym 1945, w czasie walk o Poznań. T. zmarł 25 III 1946 w Poznaniu. Był odznaczony Medalem Niepodległości (1932).
W zawartym 6 IV 1921 małżeństwie z Marianną z Turskich T. nie miał dzieci.
Prace T-i eksponowano w Poznaniu, m.in. w r. 1947 na „Wystawie zmarłych poznańskich artystów” oraz w l. 1983–4 na ekspozycji „«Bośmy wszyscy dziećmi jednej matki Polski…». Wielkopolanie w powstaniach narodowych 1794–1918/1919”. Obecnie prace T-i znajdują się w muzeach narodowych w Poznaniu i Warszawie, Muz. Miasta Gdyni, Muz. Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy oraz w zbiorach prywatnych w Puszczykowie.
Fot. z Janem Deierlingiem z r. 1930 w plenerze w Puszczykowie w zbiorach Janiny Waszak w Puszczykowie; – Encyklopedia Powstania Wielkopolskiego 1918–1919, P. 2018; Indeks artystów plastyków absolwentów i pedagogów wyższych uczelni plastycznych oraz członków ZPAP 1939–2006, Gd. 2008; Łoza, Czy wiesz, kto to jest? (fot.); Mulczyński J., Słownik grafików Poznania i Wielkopolski XX wieku urodzonych do 1939 roku, P. 1996; Pol. bibliogr. sztuki; Słownik biograficzny powstańców wielkopolskich 1918–1919, P. 2002; Wpol. słown. biogr.; – „Bośmy wszyscy dziećmi jednej matki Polski...” Wielkopolanie w powstaniach narodowych 1794–1918/19. Wystawa grudzień 1983 – styczeń 1984, P. 1983; Katalog Działu Sztuki na PWK, P. 1929 s. 149; Malarstwo polskie 1766–1945. Katalog zbiorów Muzeum Narodowego w Poznaniu, Oprac. D. Suchocka, P. 2005; M/S „Piłsudski”. Katalog dzieł architektury, rzeźby, malarstwa i grafiki na polskim statku oceanicznym, Oprac. L. Niemojewski, W. 1935 s. 76; Mrugalska-Banaszak M., Poznańskie firmy graficzne do 1939 r. Pilczek i Putiatycki, P. 1993; Mulczyński J., Pocztówki artystyczne z widokami Poznania w latach 1893–1939, Cz. II. 1919–39, P. 2002; Płaczkowski J. S., Przyszłość zdobywa, kto o nią walczy. Patriotyczne kartki pocztowe z lat 1898–1939 ze zbiorów Muzeum Historii Miasta Poznania, P. 1996; – Cicha D., Mroziński J., Sztuki plastyczne w l. 1900–1939, w: Dziesięć wieków Poznania, P. 1956 III 271; Haake M., Salamon A., Poza grupą, poza manifestem. Grafika polska dwudziestolecia międzywojennego ze zbiorów Muzeum Narodowego w Poznaniu, P. 2005 s. 154; Kandziora K., Działalność P.O.W. w Poznaniu. Przyczynek do historii Polskiej Organizacji Wojskowej zaboru pruskiego w latach 1918/19, W. 1939 s. 56; Majkowski H., O sztuce plastycznej w Poznaniu w czasach poprzedzających wojnę światową aż po dzień dzisiejszy, „Kron. M. Poznania” 1938 nr 2 s. 203–4, 220; Markiewicz A. J., Plastyka w okresie XX-lecia międzywojennego. Zarys monograficzny, w: Wielka Księga Miasta Poznania, P. 1994 s. 490, 493; Mulczyński J., Artyści w Puszczykowie. Od Olgi Boznańskiej i Leona Wyczółkowskiego do Diany Fiedler, „Kron. M. Poznania” 2016 nr 3 s. 243; tenże, Graficy w Poznaniu w okresie dwudziestolecia międzywojennego, „Text & Cover” 2002 nr 7 s. 14, 16; tenże, Początki nowoczesnej grafiki w Poznaniu, „Kron. Wpol.” 1996 nr 2 s. 50–1, 54, 56–7; tenże, Powstanie wielkopolskie na pocztówkach, plakatach, dyplomach i ulotkach (do 1921 r.), „Kron. M. Poznania” 1998 nr 4 s. 221, 225; tenże, Powstanie Wielkopolskie 1918–1919 w twórczości plastycznej, w: Powstanie Wielkopolskie 1918–1919. Wybrane aspekty z perspektywy 90 lat, Red. J. Karwat, P. 2008 s. 230; tenże, Pracownie artystów poznańskich XX wieku, „Kron. M. Poznania” 1994 nr 1–2 s. 205; tenże, Wystawy grafiki i ruch bibliofilski w Poznaniu w okresie dwudziestolecia międzywojennego, tamże 1996 nr 4 s. 150; tenże, Życie artystyczne Poznania w dwudziestoleciu międzywojennym, „Kron. Wpol.” 1998 nr 1 s. 76; Pol. życie artyst. 1915–39; Warkoczewska M., Portret miasta. Poznań w malarstwie i grafice, P. 2000; taż, Poznań lat 1919–1939 w rysunku i grafice, W. 1990; – „Monitor Pol.” 1932 nr 167 poz. 198; – AP w P.: Kartoteka Ewidencji Ludności, Akta m. Poznania, sygn. 15171 s. 455–7, 469–70; – Internet: http://matrikel.adbk.de/matrikel/mb_1884–1920/jahr_1917 (potwierdzenie immatrykulacji na Akademie der Bildenden Künste w Monachium).
Jarosław Mulczyński